Hier vindt u de recent verschenen boeken, met info over bestellen

In de zomer van 2009 wordt er een drama herdacht dat uniek is in de Nederlandse geschiedenis. Precies 150 jaar geleden, in juni 1859, verliet de complete bevolking van Schokland het eiland. Nadat een jaar eerder een wetsvoorstel ter ontruiming van Schokland door het parlement was goedgekeurd, moesten de Schokkers – ruim 600 gezinshoofden met hun familie – nu elders een nieuw bestaan gaan opbouwen. Hoewel het eiland niet aan de golven van de Zuiderzee werd prijsgegeven, betekende 1859 wel het einde van de bewoningsgeschiedenis van Schokland, die teruggaat tot in de Middeleeuwen.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Hoe is de beslissing om het eiland te ontruimen tot stand gekomen, en hoe verliep de uitvoering van dat besluit? En niet in de laatste plaats: hoe verging het de Schokkers nadat ze hun geliefde geboortegrond vaarwel hadden moeten zeggen? Deze vragen staan centraal in het door de IJsselacademie uit te geven boek "Schokland verlaten - Een reconstructie van de ontvolking in 1859" van Bruno Klappe en Wim Veer, beiden redacteur van Het Schokker Erf, het blad van de Schokkervereniging. De auteurs doen hun relaas aan de hand van een minutieus onderzoek van de overgeleverde bronnen: ambtelijke correspondentie, rapporten, Handelingen van Tweede en Eerste Kamer, maar bijvoorbeeld ook ingezonden brieven en berichten in de pers. Stapsgewijs, bijna van week tot week en van maand tot maand, volgen we het proces dat uiteindelijk zou uitmonden in de conclusie dat de Schokkers moesten vertrekken. Niet eerder werd een zo compleet overzicht samengesteld van alle beschikbare archiefgegevens. Het biedt Klappe en Veer ook de gelegenheid een antwoord te formuleren op misschien de meest cruciale vraag: was er inderdaad sprake van een min of meer gedwongen ontruiming van Schokland? Of kunnen we beter spreken van een collectieve evacuatie, op basis van vrijwilligheid?

Hoewel het accent in Schokland verlaten ligt op de toedracht van de ontruiming, ontbreekt de menselijke dimensie zeker niet. Zo is er een portrettengalerij opgenomen van alle bekende foto's van geboortige Schokkers, en een verzameling bidprentjes van overleden eilanders. Uniek zijn verder de kadastrale plattegronden van de buurten op Schokland, met een uitgebreid overzicht van de bewoners en de bedragen die zij ontvingen als compensatie voor hun vertrek. Mede door dit soort persoonlijk getint illustratiemateriaal, en door de luxe uitvoering van de publicatie, wil Schokland verlaten ook een gedenkboek zijn: een waardig monument ter nagedachtenis aan een verdwenen bevolkingsgroep.

Verschijningsdatum: 19 september 2009.
Bestellen kan nu via de site van de IJsselacademie te Kampen.

Bruno Klappe & Wim Veer.
Schokland verlaten - Een reconstructie van de ontvolking in 1859.
IJsselacademie, 2009.
ISBN 978-90-6697-199-8.



Boektrailer

Op 22-3-2008 vond de presentatie plaats van een nieuw boek over het eiland Schokland, van de hand van Aaldert Pol en Gerrit van Hezel. Duidelijk mag zijn dat dankbaar gebruik is gemaakt van Het Schokker Erf, gezien de talloze verwijzingen naar artikelen uit ons verenigingsblad, vaak van de hand van Ab Klappe, Bruno Klappe en Wim Veer. En menigmaal is zelfs vergeten een voetnoot aan te brengen, daar waar Pol & Van Hezel toch echt ons blad als bron gebruikt hebben. Met name het middendeel van het boek komt daarom op mij (Bruno Klappe) een beetje over als een bloemlezing uit Het Schokker Erf. Je kunt je daarom afvragen waarom de rol van de redactie van Het Schokker Erf bij het tot standkomen van dit boek beperkt bleef tot het leveren van enkele illustraties. Maar een fraai vormgegeven boek is het zeker, dat alleen al vanwege de prachtige illustraties, vaak in kleur, de aanschaf meer dan waard is.

De Stentor schreef enkele dagen na de presentatie:

SCHOKLAND - 'Schokland en omgeving. Leven met water', is de titel van een nieuw boek over Schokland. Geschreven door Aaldert Pol en Gerrit van Hezel, Schokland-deskundigen en kenners van het Zuiderzeegebied bij uitstek. Zaterdag werd het gepresenteerd in het kerkje op Schokland. Annemarie Jorritsma mocht als voorzitter van de Koninklijke Vereniging Schuttevaer het eerste exemplaar van het nieuwe standaardwerk over Schokland in ontvangst nemen.
Jorritsma ziet het boek ook als een eerbetoon aan Willem Jan Schuttevaer, 'de behouder van Schokland'. Schuttevaer zorgde ervoor dat de haven van Emmeloord behouden bleef als vluchthaven voor de schepen op de Zuiderzee. Dat was omstreeks 1860, toen het eiland al was ontruimd. Daarom komt in 2009 het nationaal binnenvaart-monument ook op de noordpunt van Schokland te staan. "Er is geen betere plaats voor dit monument", zei Jorritsma zaterdag op Schokland. Over de vormgeving bestaat inmiddels overeenstemming. "Conservatief en progressief denkenden over kunst zijn het inmiddels eens."
Vreemd overigens dat Schokland ontbreekt op de canon van de vijftig belangrijkste onderwerpen, zogenoemde 'vensters' op de vaderlandse geschiedenis, betoogde Aaldert Pol. Het eiland was immers in 1995 het eerste Nederlandse Werelderfgoed, symbool bij uitstek van de strijd met het water. "Een groot gedeelte van de Nederlandse geschiedenis kan verteld worden kijkend door het venster Schokland", zegt burgemeester Willem ridder van Rappard in zijn voorwoord van het boek. Pol: "Het moet aan de canon worden toegevoegd."
'Schokland en omgeving. Leven met water' gaat niet alleen over de strijd tegen het water. Maar ook over de bestaansmogelijkheden die het water bood in de vorm van visserij, jacht, scheepvaart en handel. "Het water was vijand en vriend", aldus Pol.

Aaldert Pol (midden) en Gerrit van Hezel signeren het eerste exemplaar van het Schoklandboek voor de voorzitter van Schuttevaer Annemarie Jorritsma.
( foto Hans Veenhuis)

In hun zaterdag gepresenteerde boek over Schokland maken Aaldert Pol en Gerrit van Hezel een - chronologische - reis door de tijd. Veel sightseeing ook, met fraaie illustraties en luchtfoto's van Hans Veenhuis. En veel inkijkjes in de ups en downs van het dagelijks leven op Schokland.
Pol: "Te vaak gaan historische verhalen over machthebbers en oorlogen." Maar hun boek gaat over jagers, vissers, boeren en binnenschippers, over veranderingen in het landschap, over mensen die vechten tegen het water en over mensen die een nieuw bestaan moesten opbouwen.
Maar dat Schokland in 1859 op last van koning Willem III is ontruimd, is een mythe, betogen Pol en Van Hezel. "Het is zo'n voorbeeld waarin men geen weet heeft van het historisch perspectief, want de koning kon daar niet over beslissen", aldus Pol. De ministers beslisten, maar er was geen sprake van een door de overheid gedwongen vertrek. "De ontruiming heeft nauwelijks een rimpeling in de vaderlandse geschiedschrijving veroorzaakt."
En toch: het ging om 600 mensen die hun eiland moesten verlaten. Pastoor Ter Schouw zorgde ervoor dat zij een goede vergoeding kregen en elders een nieuw bestaan konden opbouwen. De overheid kwam over de brug met 140.000 gulden. Dat ging opmerkelijk gemakkelijk, want het was simpel rekenen. Als de bevolking vertrok waren voorzieningen op het eiland niet meer nodig: betaling van de onderwijzers, de predikant en pastoor en het onderhoud van het eiland. Dus de overheid verdiende geld met de ontruiming. Maar het plan om het halve eiland aan de golven prijs te geven, ging niet door. Daar stak Willem Jan Schuttevaer een stokje voor.

(aldus de Stentor van 25 maart 2008)

Gerrit van Hezel & Aaldert Pol.
Schokland en omgeving. Leven met water.
(deel twee in een reeks over Nederlandse Werelderfgoederen)
Uitgeverij Matrijs, 2008.
ISBN 978-90-5345-336-0.

De omgang met water en de worsteling met de zee, die zo kenmerkend is voor de Nederlandse geschiedenis, is onlosmakelijk met de geschiedenis van het eiland Schokland en haar bewoners verbonden. Dit eiland, dat vroeger in de Zuiderzee lag, verloor langzaam de strijd met het water. Door het afsluiten en gedeeltelijk inpolderen van de Zuiderzee is het eiland tegenwoordig echter weer te bewonderen in de Noordoostpolder in Flevoland.
Lang voor Schokland een eiland in de Zuiderzee werd, maakte het deel uit van het vasteland. De oudste bewoning reikt maar liefst 12.000 jaar terug, en nergens in Nederland zijn de resten uit dit verre verleden zo goed bewaard gebleven als in de bodem van Schokland.
Van het vroegere Schokland is tegenwoordig nog maar een klein deel over. De Zuiderzee knaagde geleidelijk stukken van het eiland af, tot Schokland uiteindelijk niet meer genoeg bestaansmogelijkheden voor de bevolking bood. Met name in de winterperioden werd bittere armoede geleden, en in 1859 verliet de bevolking het eiland. Na de ontruiming bleef het eiland voor de scheepvaart een belangrijk baken in zee en toevluchtsoord in tijden van nood.
Het rijk geïllustreerde Schokland en omgeving. Leven met water laat het leven van de Schokkers door de eeuwen heen zien. Het verhaalt over boeren en vissers, katholieken en protestanten, armoede en voorspoed, ontruiming en uiteindelijk internationale erkenning toen UNESCO in 1995 Schokland en omgeving als Nederlands eerste monument op de Werelderfgoedlijst plaatste.
(tekst afkomstig van achterzijde boek)

Het boek is te bestellen bij Uitgeverij Matrijs.

Op de Schokkerdag in Volendam heeft de presentatie plaatsgevonden van het boek "Fabrieken op Schokland". Dit boek, geschreven door de heer J. Spitse uit Abcoude, geeft inzicht in de besluitvorming over de katoenweverij op Schokland. Wat beoogden de initiatiefnemers met de exploitatie van de weverij? Wat waren hun beweegredenen? Hoe lagen de verhoudingen?
Met fabrieken worden weeflokalen bedoeld, armoedefabrieken, opgericht voor een bevolking die met het vissen het dagelijkse brood niet meer kon verdienen. Met de invoering van de calicotweverij probeerde men tussen 1838 en 1857 het inkomen van de bewoners aan te vullen. Het resultaat was zeer beperkt, de armoede werd niet teruggedrongen. Mede door de teruggang in de visvangst bleven de eilanders "publieke bedelaars". Wel leverde de weverij enig inkomen op, dat een aantal mensen mogelijk behoed heeft voor de hongerdood.
De uitgifte van het boek werd mede mogelijk gemaakt door de heer Ekker uit Zwolle, een nazaat van één van de eerste initiatiefnemers, de heer Evert Ekker uit Vollenhove.
Het boek is te bestellen bij de Schokkervereniging.
De verkoopprijs bedraagt € 12,95 verhoogd met €2,90 portokosten.
Na overmaking van het totale bedrag ad. € 15,85 op gironummer 22.00.615 ten name van Penningmeester Schokkervereniging, onder vermelding van Fabrieken op Schokland, wordt u het boek toegezonden. Vergeet daarbij niet uw adres te vermelden!

J. Spitse.
Fabrieken op Schokland. Katoenweverij van 1838 tot 1857.
Een uitgave van de Schokkervereniging, 2007.
ISBN 978-90-812155-1-0

Het voormalige Zuiderzee-eiland Schokland verkeerde vanaf het einde van de 18de eeuw in grote armoede. Het eiland zakte langzaam weg in de golven. Akkerbouw was niet meer mogelijk, vee overleefde nauwelijks op de drassige weilanden, de visserij kwijnde. Met allerlei maatregelen probeerde de overheid de straatarme eilandbevolking aan inkomen te helpen. Eén van die initiatieven was de vestiging van een calicots- of katoenweverij. Pieter Korver beschrijft in De calicotsweverij van Schokland, 1839-1858 de boeiende geschiedenis van dit initiatief.
Pieter Korver heeft voor dit boek uitgebreid bronnenonderzoek verricht. Hij laat de lezer zien met welk een groot optimisme en inzet in 1839 met de calicotsweverij op Schokland werd begonnen en hoe groot de teleurstelling was toen bleek dat ook dit initiatief geen soelaas voor de Schokker bevolking bood. Ook wordt de lezer getuige van de conflicten tussen degenen die zich inzetten voor het welzijn van de Schokker wevers, zoals de gouverneur van Overijssel en de Commissie van toezigt en bestuur op de weverij, en anderzijds de bazen van de calicotsweverij, zoals de gebroeders Salomonson, die iets aan de calicicotsweverij probeerden te verdienen. De opheffing van de weverij in 1858 was de voorbode van het regeingsbesluit om Schokland in 1959 te ontruimen.

Dit boek kunt u bestellen via de site van het Nieuw Land Erfgoedcentrum

Dr. Pieter Korver.
De calicotsweverij van Schokland 1839-1858.
Uitgeverij De Twaalfde Provincie, 2007.
ISBN 978-90-72380-92-0