Artikel uit Het Nieuw Kamper Dagblad van 19-05-1987
en uit het Nieuwe Land van 14-05-1987:

Jeugd leert Schokland kennen

Henk Licher debuteert met roman voor kinderen

Schrijver Henk Licher: "Niet nostalgisch doen over Schokland".

(Door Peter Koster)

NAGELE - Jacob Starrevelds eerste boek, 'Het Leugenschip van Schokland', gaat over het leven van de bewoners van de vroegere Schokkers, maar is volstrekt geen geschiedenisboek. Toch is het verhaal bepaald geen fictie, vertelt Starreveld, die in het dagelijks leven naar de naam Henk Licher luistert. "Het is een verhaal en er zitten veel verzonnen dingen in, dus je kunt niet zeggen dat het zo was". De schrijver denkt desondanks een redelijk getrouw beeld van het leven op Schokland gegeven te hebben. Hij heeft talloze uren in allerlei archieven doorgebracht om dat beeld te kunnen schetsen. "Het is wel heel waarschijnlijk dat het zo geweest is. Een wetenschappelijk werk is het daarom niet, maar je kunt het uitstekend gebruiken in de geschiedenislessen op de basisschool. Het geeft een idee hoe het geweest is en het is nog leuk ook".
Licher is in het Flevolandse bekend als voormalig PvdA-statenlid en vooral ook als planologisch topambtenaar, eerst bij de gemeenten Lelystad en Almere, later bij de provincie Flevoland. "Natuurlijk schrijf ik daar wel stukken, maar dat is toch iets heel anders. Dat is net niet 'his masters voice'. Als ik 's avonds voor me zelf bezig ben laat ik mijn pen zijn eigen weg gaan". In dat opzicht heeft hij al wel enige vingeroefeningen op zijn naam staan. Hij publiceerde onder meer enkele korte, humoristische verhalen en schreef voor deze krant een artikel over een bezoek aan Moskou. Het woensdagmiddag verschenen boek is echter een eersteling, het is zijn debuut als (jeugd-)romanschrijver. "Ach, je moet het een beetje zien als een kwaal. Ik moet schrijven. Een ander dicht of speelt met modeltreintjes".

Beurtschip
Het boek is de laatste aanval van de kwaal en hield hem vier jaar lang in beslag: "Inclusief een incubatietijd van een jaar. Zo'n gegeven is net als wijn, het moet een tijd liggen voor het smaakt. Als amateurschrijver kan ik me dat ook permitteren".
Het idee ontstond destijds naar aanleiding van een in het midden van de vorige eeuw vergaan beurtschip, dat in de Flevopolders opgegraven werd. Licher ging de geschiedenis van de opvarenden na en ontdekte dat één van hen een jeugdige Schokker was. Hij werd prompt gegrepen door het leven op Schokland. "Ik heb me niet mee laten slepen, tenslotte moet je je eigen oordeel zuiver kunnen houden, maar ik kreeg wel een liefde voor het onderwerp, een gevoel van betrokkenheid". Het schrille contrast tussen de armoe en de trots van de Schokkers moest dus wel tot uitdrukking komen in een boek. "Die mensen bevroren daar van de armoe, zo erg was het. Daar hoef je echt niet nostalgisch over te doen. Aan de andere kant waren het geen droeve mensen. De humor vierde hoogtij, misschien juist wel door de armoe".
Het gegeven bood hem de mogelijkheid twee hobby's te combineren. Het enthousiasme waarmee hij over het leven van de Schokkers praat maakt al snel duidelijk dat schrijven niet zijn enige tijdsverdrijf is. "De geschiedenis induiken, dat heeft me altijd al aangesproken". Dagen en nog eens dagen bracht hij dan ook door in het Stadsarchief in Kampen, waar veel officiële stukken over Schokland en de ontruiming er van opgeslagen liggen. "Ze hebben daar nog het plakkaat, dat op het huis van de burgemeester aangeplakt werd om de ontruiming af te kondigen. Moet je je voorstellen wat dat voor die mensen betekend moet hebben. Tegenwoordig zouden we eenvoudig besluiten een dijk om het eiland te leggen, iets anders zou niet in ons hoofd opkomen".

Gescheiden
Onderwerp van het boek zijn vooral de sociale omstandigheden op Schokland. Dat feit is voor de Schokker Vereniging aanleiding geweest de publicatie van de roman in hun verenigingsactiviteiten op te nemen. Over het Schokker leven is nu eenmaal weinig bekend. Voor Licher, zelf geen Schokker, maar een Amsterdammer van Friese oorsprong, blijft Schokland louter een hobby. Het eiland heeft hem nog niet op ideën gebracht, die hij in zijn werk als provinciaal ambtenaar ruimtelijke ordening zou kunnen gebruiken. "Dat zijn zaken die ik uit elkaar wil houden. Mijn vak is de ruimtelijke situatie, dat is iets heel anders. Als burger vind ik Schokland een historische plek, die meer aandacht verdient dan nu het geval is, maar als ambtenaar doe ik daar niets mee. Dat is mijn werk niet".
Licher houdt zaken en hobby strikt gescheiden. Om die reden ook schrijft hij onder het pseudoniem Jacob Starreveld, een naam die voorkomt onder de verre voorvaderen van de tegenwoordig in Almere woonachtige schrijver.

Inkoken
Het boek bleek in ieder geval goed genoeg voor de in kinderboeken gespecialiseerde uitgeverij Ploegsma om te publiceren: "Dat streelt je eergevoel. Als je schrijft wil je gelezen worden". Op aandringen van de uitgever is het boek wel drastisch ingekort. "Je moet het zo zien. Als je je in Schokland verdiept vind je een stapel materiaal van twee meter dik. Daaruit kun je een boek van wel 500 of 600 bladzijden maken. Dat moet inkoken en dan is het de kunst toch de essentie te bewaren, vooral in de dialogen. Vooral aan die dialogen moest veel aandacht besteed worden. "Die moeten filmisch zijn. Vroeger, toen er nog geen televisie was, luisterde dat niet zo nauw. Tegenwoordig moet ieder woord aanspreken, dat is een gegeven".
Dat punt heeft hem niet kunnen verleiden tot overdreven bewoordingen. "Taal is net een muziekinstrument, je moet het aanvoelen. Het gaat niet om dikdoenerij, het gaat er om de juiste klanken te vinden". Dat gaat zeker op in 'Het Leugenschip van Schokland'. "Mijn hoofdpersoon is een jongen, bij het begin van twaalf jaar, aan het eind van het verhaal van achttien jaar. Zo iemand gebruikt geen dure woorden".
Die hoofdpersoon leeft rond 1850 op Schokland, maar vindt op een gegeven moment werk aan boord van een beurtschip. Daardoor komt hij tussen twee werelden terecht: enerzijds het arme, achtergebleven Schokland, anderzijds het Nederland midden in de industriële revolutie. De ontruiming van Schokland is een ramp voor de Schokkers, maar biedt de hoofdpersoon ook kansen. "Dat is het waar gebeurde verhaal, maar daar tussendoor heb ik natuurlijk gebeurtenissen moeten verzinnen om er een lijn in te krijgen. Mijn hoofdpersoon is nu eenmaal geen brave jongeman, maar iemand van vlees en bloed".
Na de uitwerking van dat verhaal en de daarop volgende inkortingen ("Daar is het boek niet slechter van geworden") heeft Licher in ieder geval materiaal genoeg overgehouden voor een volgend boek. "Ik weet niet of dat ook over Schokland gaat, maar dat er een volgend boek komt is zeker".