Artikel uit Zuiderzeepost van ??-07-1987:

Schokland, voorland voor Flevolanders, achterland der Schokkers

Zoals de piepjonge provincie op zoek is naar tradities, een verleden, een cultuur en een eigen plaats in heden en toekomst van de eeuwenoude Staat der Nederlanden, zo vergaat het nu omgekeerd met "de Schokkers". Deze nazaten van oude vissersgeslachten op het bewoonde eiland in de Zuiderzee zijn nu, veelal vanaf de vaste wal op het oude land, op zoek naar hun voorgeschiedenis.
Dat Schokkers en Flevolanders elkaar nu gevonden hebben in een warme belangstelling voor de oude woonenclave is niet vreemd. Oud en nieuw vormen in dit geval een goede en wederzijds aanvullende symbiose. Jong Flevoland wil de eigen identiteit graag uitbouwen naar het verleden met verwijzing naar de vestiging van oude vissersplaatsen als Urk en Schokland, die een contrast vormen met de merendeels modern-agrarische activiteiten op de oude zeebodem. Behalve gevoelsmatige belangstelling en identititeitbeleving hebben Urk en Schokland ook concrete aantrekkingskracht op Nederlandse en buitenlandse bezoekers, waarmee zij waardevolle aanknopingspunten vormen voor een te ontwikkelen recreatief-toeristisch beleid in Flevoland.
Schokland, geologisch gezien bestaande uit wat bonkige en onvruchtbare keileem gelardeerd met interessante gesteenten en onbruikbaar voor de landbouw, is echter het geestelijk eigendom van de kleinkinderen van de vroegere 'opgezetenen'. Die aanspraak op het gebied wordt sinds twee jaren vooral verwoord door 'De Schokkervereniging'. Vanuit deze groep bepleit men een herwaardering van Schokland als cultuurhistorisch monument. In eerste instantie zou dit moeten leiden tot het aanbrengen van visuele elementen op de plaatsen waar vroeger huizen, kerk, vuurtoren en haven zichtbaar waren. Ook zagen ze op museaal gebied graag meer aandacht voor de vroegere bewoners middels een cultuurhistorisch museum. Plannen waarbij de morele en financiële steun van en vanuit de provincie Flevoland onontbeerlijk is.

Hommage
Voorzitter van de Schokkervereniging, die bijna twee jaar na oprichting al 1100 leden telt, is Henk Toeter (59) uit Kampen. In het dagelijks leven civiel-technisch opzichter bij de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders en uit dien hoofde bekend met de Flevolandse bodem. Zijn hart ligt echter op Schokland, waar zijn voorouders, onder anderen de Emmeloorders Albert Hermsen, Albert Albertsen Toutert (1732-1775) en de vooraanstaande Floris Alberts Toeter (1789-1858) geboren en begraven zijn.
"Wie geen verleden heeft, die heeft geen toekomst", zo vat hij samen waarom hij zo begaan is met Schokland, en onbedoeld geeft hij aan dat dit motto ook geldt voor de twee jaar oude provincie. "Het idee dat wij hebben over Schokland is dat op dit noordpuntje van oud-Emmeloord, waar 500 mensen hebben gewoond en dat nog nooit in de belangstelling is gekomen, een stukje geschiedenis getoond wordt. Waarom ga je dat niet visualiseren, zodat het ook toeristisch interessant is voor Flevoland. Met sponsoring en als de goden ons welgevallig zijn, dan willen wij daarmee graag een hommage brengen aan onze voorouders, die in 1859 van huis en haard verdreven zijn voor de luttele som van tussen de 50 en 150 gulden".

Inteelt
Over de achtergrond van die negentiende-eeuwse 'volksverhuizing' wil Toeter ook graag wat kwijt. De overheid had toen, en heeft nog steeds, als argument dat de ontscheping van alle Schokkers gebeurde uit voorzorg tegen het oprukkende water, dat het eiland soms sterk deed afkalven. "Vanaf 1859 en 1940 is praktisch niets van het eiland afgekalfd. Wij denken dat de inteelt onder de bevolking het belangrijkse argument is geweest", zo stelt Toeter. Hij noemt het aantal huwelijken met dispensatie (speciaal vereiste instemming van de bisschop van Utrecht in geval van een huwelijk tussen bloedverwanten) dan ook "schrikbarend hoog". Zo komt alleen al binnen de familie Toeter veertien maal een huwelijk Toeter-Diender of een huwelijk Diender-Toeter voor.

Onwetendheid
De Schokkervereniging wil onder meer bereiken, dat de plaats en de contouren van het vroegere eiland duidelijk gemarkeerd worden, zodat bezoekers, belangstellende historici en geïnteresseerde toeristen zich hieromtrent kunnen oriënteren. Toeter: "In het huidige onderwijs wordt de waarde van een vak als geschiedenis helaas niet voldoende onderkend, waardoor zeer velen in onwetendheid verkeren over het verleden waarbij zij zelf in wezen ten nauwste betrokken zijn. Voor de bewoners van het Nieuwe Land, de Zuiderzeepolders, geldt dat misschien nog des te meer. Daarom vooral zal hun het streven van De Schokkervereniging ter harte gaan, omdat deze vereniging heel concreet en heel direct het verleden laat herleven. Een monument voor de Schokkers, op een plaats dicht bij hun vroegere eiland, kan een schitterend begin zijn van een rijke historische traditie in de jongste provincie van ons land".

Henk Toeter toont het model voor het Schokker-monument: een gestileerde Schokker en een Schokkerin in de klederdracht van het eiland.
Het beeld is ontworpen door Simon Bolhuis.
De uitvoering van het kunstwerk wil De Schokkervereniging realiseren met financiële steun uit het bedrijfsleven.

Comité van Aanbeveling
Op de nog winterse derde dag van maart 1987 bracht een handvol bestuurders uit Flevoland een stil bezoek aan Schokland. In het gezelschap waren bestuursleden van "De Schokkervereniging" aanwezig onder aanvoering van Henk Toeter, penningmeester Jan Bien en secretaris Frans de Boer uit Dronten, bestuurders van de provincie Flevoland en wel commissaris der Koningin Han Lammers, gedeputeerden Piet Loos en Evert Vermeer, burgemeester Hofstee Holtrop uit Emmeloord en de hoofddirecteur J.C. de Koning van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. De gasten werden op "het Schokker erf" geïnformeerd over de idealen van de vereniging en volgens Toeter bleek men heel positief te staan tegenover de visualiseringsplannen, het monument en de nodige museale aandacht voor het leven, wonen en werken van de Schokkers. Die steun vanuit het bestuur blijkt wel door de vorming van een Comité van Aanbeveling, die de werkgroep "Visualisering Schokland" begeleidt in haar werkzaamheden en fondswerving.

Dorpsgezicht
"De doelstelling van de werkgroep is om Schokland weer bekendheid te geven in Nederland. En gelukkig hebben wij een aantal mensen op onze hand, waarvan je zegt: dat zijn niet de eersten de besten. Het Comité van Aanbeveling bestaat namelijk uit commissaris Han Lammers, ingenieur De Koning van de Rijksdienst en Hofstee Holtrop, burgemeester van Emmeloord". Bij de visualisering van de oude Schokker woonkernen Zuidert, Emmeloord en Middelbuurt, waar het museum "Schokland" gevestigd is, gaat de aandacht vooral uit naar oud-Emmeloord.
"Wij zeggen als Schokker-nazaten: waarom zullen we dat Emmeloord niet in de belangstelling brengen? Er woonde de grootste bevolkingsgroep, die deel uitmaakte van het gewest Holland, en het had de grootste haven van het eiland en was de thuishaven voor de grootste bevolkingsgroep. Met die beknopte informatie kunnen we heel veel mensen een plezier doen", zegt Toeter.
Er is een visualiseringsplan ontworpen, dat aansluit bij het beschermd stadsgezicht, en bestaat uit kenmerkende bestrating en beplanting waarmee oude funderingen toonbaar gemaakt worden. Dat plan is gebaseerd op de status-quo in de bebouwing en bewoning van Emmeloord in het jaar 1832, waarvan alle bouwkundige en demografische gegevens bij "De Schokkervereniging" bekend zijn.