Artikel uit het Nieuwsblad van het Noorden van 09-01-1987:

Schokland werd in 1859 ontruimd, maar de nazaten bleven Schokkers

Noorder Rondblik

Schokland. Het kerkje is een van de weinige gebouwen die herinneren aan de oorspronkeljke bewoners van Schokland.
(Foto: Archief NvhN)

Schokland moest in 1859 worden ontruimd, nadat het eiland decennia lang speelbal was geweest van de elementen. Schokland moest steeds meer terrein prijsgeven aan de natuur en geen van de woonterpen was nog veilig bij storm. Daar kwam bij dat de armoede onder de Schokkers schokkend groot was. De meeste eilandbewoners waren afhankelijk van de visvangsten en die bleven sinds 1835 ver onder de maat.
De Schokkers hebben de ontruiming min of meer gelaten aanvaard. Ze kwamen terecht in Kampen, Vollenhove. Urk en Hellendoorn en in plaatsen verspreid in heel Noord-Nederland. Maar de verbondenheid met hun eiland bleef en leeft bijna 130 jaar later nog voort in hun nazaten. Die belangstelling, liefde en interesse voor Schokland en zijn voormalige bewoners kwam duidelijk aan de oppervlakte na de oprichting in 1985 van de Schokker Vereniging, meldde mij de contactman voor het Noorden, de heer P. Kappe, Hooizolder 216, 9205 CD in Drachten (tel.: 05120-13721).
P. Klappe: "De aanwezigheid van Schokker nazaten in het Noorden is niet zo vreemd. Vooral veehouders en vissers afkomstig van Schokland hebben zich in het noorden van het land gevestigd. Er hebben zich inmiddels al heel wat Schokker-nazaten bij onze vereniging aangesloten. Maar niet alleen de nazaten kunnen lid worden, in principe kan elkeen, die belangstelling heeft voor Schokland en zijn historie aansluiting bij de vereniging zoeken."
De Schokkers bleven in hun nieuwe woonplaats meestal trouw aan de oude Schokkerdracht. Die afwijkende klederdracht heeft er mede toe bijgedragen, dat zij veelal als een apart, bijzonder volkje werden gezien. De integratie in het nieuwe woongebied liep niet altijd even vlot. Later zie je dan ook dat heel veel kinderen van Schokkers trouwen met iemand die ook van Schokker afkomst is. De Schokker Vereniging probeert zoveel mogelijk gegevens over Schokland te verzamelen en vast te leggen. Er is een verenigingsblad "Het Schokker Erf", er worden zgn. Schokkerdagen georganiseerd, tentoonstellingen voorbereid en historisch materiaal verzameld.
Een van de "Schokker-fanaten", Ab Klappe uit Eindhoven. heeft van honderd op Schokland voorkomende families de stambomen nagezocht tot rond het jaar 1700. In het periodiek van de Schokker Vereniging "Van het Schokker Erf" wordt daarover regelmatig geschreven. Dat is een hele lijst geworden, maar wie gesierd is met een van de volgende namen, loopt kans een Schokker nazaat te zijn.
Opgelet dus dragers van de naam: Baentje, Bakker, Brasker, Brasser, Bape, Been, Bien, Blankvries, De Boer, Botter, Boese, Broodbakker, Bruins, Buter, Buijs. Kansop een voorgeslacht afkomstig van Schokland is zeker ook aanwezig bij: Coenders, Corjanus, De La Couture, Diender, Duim, Van Eerde, Eleveld, Geerling, Gertsen, Gertner, Gillot, Goosen, Gottijn, De Graaf, De Groot en Grootjen.
Tja, en nu moet ik het alfabet wel verder afwerken. Daar gaan we. Ter Haar, Ham, Heinen, Heijnenberg, Hofman, Holsappel, Van Hoorn, Hunderink, De Jong, Jongsma. Kale, Kamper, Karel, Klappe, Van Kleef, Kley, Klein, Kleussien, Koek, Kok, Konter, Koot, Koridon, Kwakman.
Is uw naam er nog steeds niet bij, hier volgt een nieuwe kans: Legebeke, Leyting, Van Lier, Mastenbroek, Meijer, Van der Molen, Mommende, Mossel, Mostert, Van Nes, Net, Nijkerk, Oldenhof, Ouderling, Riet, Rigter, Ringeling, Roos, Ruiten.
Verder zijn nog de op Schokland voorkomende familienamen getraceerd: Schokker, Scholten, Schoon, Schout, Schunt, Seijdel, Slot, Smit, Sonderman, Steenbeek, Streithorst, Stroeve, Struijk, Sul, Taats, Tikkel, Toeter, Tromp, Veen, Van de Vegte, Visscher, Van Vlaanderen, De Vries, De Waal, Walter, Van de Werf, Wichers, Van Willegen, De Wit, Zaim, Zoet en Zuurhuizen.

Nog immer torent het voormalige eiland uit boven de horizon. Het is net of er morgen nog een schip zal afmeren.
(Foto: Archief NvhN)

Aanvankelijk was Schokland een groot eiland. dat met Urk en het verzonken eiland Nagele één geheel vormde. Door storm en overstrommingen brokkelde het steeds meer af. In 1842 was het oude Schokland nog maar ongeveer 5 km lang en 300 meter breed. De veiligheid van de bewoners kwam herhaaldelijk in gevaar. Soms steeg het water tot in de huizen. Dan moest alles en iedereen naar zolder. De bewoners leefden in armoedige omstandigheden. Honger en kou, lijden, bittere armoede was aan de orde van de dag. In 1833 was zelfs de helft van de bevolking aangewezen op de bedeling en de armenzorg. Gelukkig waren er ook jaren dat het met de visvangst wat beter ging. Dan was alle ellende van de voorgaande koude en lange winter weer gauw vergeten.
Schokland is door de jaren heen geteisterd door ernstige branden, onder meer in 1647, 1728, 1749 en 1775. In 1804 maakte de Spaanse griep veel slachtoffers op Schokland. Tengevolge van een kinkhoestepidemie in 1804 en 1805 stierven bovendien nog eens 20 babies en kinderen. Verder zijn er tussen 1833 en 1842 tientallen mensen gestorven aan cholera, tyfus en croup. De totale bevolking bedroeg ongeveer 700 personen. Vrijwel eik gezin kreeg met de dodelijke ziektes te maken.
Een noodlottige storm teisterde op 18 februari 1807 de oude Zuiderzee. Acht Schokkers kwamen toen om. Bij de stormramp van 4 op 5 februari 1825 sloegen de muren weg van het schoolgebouw en van de katholieke kerk in Emmeloord. Het altaar, de banken enz. werden door de golven weggesleurd. 26 Huizen werden geheel vemield, 70 huizen zwaar beschadigd. In Ens vielen geen slachtoffers, maar in Emmeloord verdronken toen, in en bij hun huizen, 13 mannen, vrouwen en kinderen.
Er waren drie buurtschappen op Schokland. Op de Noordpunt Emmeloord, in het midden Ens, op de zuidpunt de Zuiderbuurt. In 1840 woonden op Emmeloord 415 mensen, in Ens 203 en in de Zuiderbuurt 77. In 1842 stonden op Schokland 148 huizen met in totaal ongeveer 700 bewoners (500 katholieken en de rest gereformeerden).

Het laatste Schokker echtpaar Albert Goosem en Aaltje Keizer in klederdracht.
(Foto: De Schokker Vereniging)

De onderlinge familierelaties waren zeer nauw. Bijna iedereen was min of meer familie van elkaar. Gebleken is dat in een bepaalde periode voor liefst 56% van de katholieke huwelijken dispensatie bij de kerkelijke overheid is aangevraagd. Tot en met de 4e graad bloedverwantschap moest men nog dispensatie hebben om te kunnnen trouwen.
De meeste bewoners Schokland waren vissers. Sommigen van hen visten ook op de Noordzee, die ze via de Waddenzee konden bereiken. Met hun kleine schuiten bleven ze dan dikwijls enkele weken van huis. Enkele Schokkers hadden scheepjes, die zowel geschikt waren voor de visvangst als voor het vervoeren van vracht. Zij verzorgden vrchtvervoer naar en van Amsterdam, Overijssel, tot zelfs in Noord-Duitsland toe. Reeds voor 1700 dreven de Schokkers handel en vervoerden ze graan tot in Hamburg toe.
De totale bevolking, ongeveer 700 personen, werd in 1859 door de regering gedwongen naar elders te verhuizen. Steeds grotere stukken van het eiland spoelden weg en de veiligheid van de mensen liep regelmatig groot gevaar. Die gedwongen verhuizing van de totale bevolking was op zich een unicum in de geschiedenis. De overheid besliste daartoe en de mensen hadden maar binnen enkele maanden te vertrekken. De Schokkers hebben de ontruiming min of meer gelaten aanvaard. Noodgedwongen hebben ze de restanten van hun afgebroken huisjes in hun schuit geladen en zijn naar elders vertrokken. Maar de verbondenheid met Schokland is gebleven. Dat is generaties later nog steeds te merken.

Blikvanger.