Waar een 'rooftocht' allemaal toe kan leiden

De vrienden van Schokland zijn een klankbord over Schokland voor diverse instanties, onder meer voor de gemeente Noordoostpolder bij de verdere ontwikkeling van het voormalige eiland in 1991.
(Archieffoto: Vedapress)

Door Aart Selles.

De roof is een studentenstunt, nogwel van dominees in spé

FLEVOLAND - De Vereniging Vrienden van Schokland vierde onlangs in het museumkerkje op Schokland haar veertigjarig jubileum. Een verslag daarvan stond woensdag in de FlevoPost. Daarin was echter geen ruimte voor het verhaal achter de oprichting van deze voor Flevoland zo belangrijke vereniging. Daarom maken we in de volgende reportage een reis terug in de geschiedenis. Een reis die in de nacht begint.
De nacht ligt als een donkere deken over de Noordoostpolder. Over enkele dagen is het nieuwe maan. De straatverlichting van Ens en Nagele werpt een helder schijnsel tegen de hemel, alsof de lucht in brand staat. De bomen van Schokland steken donker af tegen de wat oplichtende hemel. Het is stil op het vroegere eiland. Doodstil. Geen blad beweegt, geen vogel zingt meer. De beheerder van het museumcomplex, de archeoloog van de Wieringermeerdirectie Gerrit van der Heide en zijn vrouw slapen rustig in de vroegere pastorie. Onbekend met wat er buiten op het museumcomplex gebeurt. Op ruime afstand van de museumgebouwen staan enkele auto's geparkeerd. Duistere figuren luipen op het terrein rond. Soms klinken enkele gefluisterde aanwijzingen. Dan steunen en kreunen jonge mannen onder zware vrachten. Dan verdwijnen ze. Als dieven in de nacht.
Wanneer de volgende dag, 1 oktober 1959, Van der Heide en zijn medewerkers op het terrein lopen, zien ze wat er is gebeurd. Er is op grote schaal geroofd. Er zijn vier ankers, een zware ankersteen en enige netverzwaarders verdwenen. Ook de richtingaanwijzer 'Museum Schokland` is weg. De daders liggen niet op het kerkhof. Integendeel. Er is een nieuw bord geplaatst met het opschrift: 'Museum Schokland met ingang van heden verplaatst naar Kampen'. Het originele Schokker bord blijkt daar bij de Cellebroederspoort te staan. Daar zijn ook de geroofde museum stukken in deze studentensociëteit ondergebracht. De roof is dus een studentenstunt, notabene van aanstaande dominees van de Theologische Universiteit (synodaal). Ze waren in het kader van een ontgroeningsactie op pad gestuurd om spullen te roven. Men vond dat het aan Schokland gewijde museum naar Kampen moest worden verplaatst. Want veel geëvacueerde Schokkers waren juist een eeuw eerder naar Kampen verhuisd.
Van der Heide, ooit journalist geweest, rook een prachtige publiciteitsstunt voor zijn museum. Hij ging praten met de studenten en overtuigde hen ervan dat het geroofde terug moest naar de historische plek. De studenten beloofden de spullen terug te brengen.

Fanfare
Het terugbrengen gebeurde op woensdag 7 oktober 1959 vanaf het busplein van Ens. Daar stonden twee platte wagens getrokken door tractors. Op één ervan zat de fanfare van Ens, op de andere lagen de geroofde spullen. Met de muziek voorop ging men in optocht naar het museum. De novieten liepen mee, een groene lap als teken van hun nederigheid over de schouder. Bij het museum stond een grote groep mensen. Toen de stoet naderde, zongen ze in koor hun strijdlied: 'Wij zijn niet bang'.
Namens de Wieringermeerdirectie nam drs. A.P. de Haan, hoofd van de hoofdafideling secretariaat en comptabiliteit, de museumgoederen in ontvangst. In zijn toespraak beschuldigde hij de studenten van lafheid: bij nacht een eiland overvallen, waar maar één man en één vrouw woonden. Eigenlijk moesten ze worden veroordeeld, maar dat was helaas onmogelijk omdat er op Schokland geen beul voorhanden was. Daarna riep beheerder Gerrit van der Heide de aanwezigen op een vereniging van museumvrienden op te richten ter bescherming van het museum. Welk plan bijval oogstte.

Dit hoogwaterkanon moest in vroeger dagen Schokland bij watersnood waarschuwen.
(oude ansicht)

De band met het museum was altijd bijzonder nauw

Werkgroepen
Het plan(tje) was in goede aarde gevallen, maar het zou nog twee jaar duren voor het gewas opgroeide. Op 11 oktober 1961 werd in het Gereformeerd Centrum in Emmeloord de Vereniging van Vrienden Van het Museum voor de IJsselmeerpolders opgericht. Een hele mond vol, dus de naam werd snel afgekort tot VMIJ.
De vrienden waren razend actief. Er werden werkgroepen opgericht voor geologie, archeologie, biologie en kunsthistorie. Men maakte samen excursies en richtte tentoonstellingen in. Veel van dit werk gebeurt nog. Voor informatieverstrekking werd een verenigingsorgaan opgericht: 'De Vriendenkring'. Het bevat een schat aan interessante artikelen. De contributie werd zo laag mogelijk gesteld, zodat deze geen bezwaar hoefde te vormen om lid of huisgenootlid te worden.
De band met het museum was door de jaren heen bijzonder nauw. Het gebouw fungeerde als gastvrije ruimte voor cursussen, lezingen en vergaderingen. Leden hadden (en hebben) er gratis toegang. Ook met Staatsbosbeheer en later met Het Flevo-landschap bestaat een uitstekende relatie. De werkgroep geologie richtte met steun van Staatsbosbeheer in het Schokkerbos de Gesteentetuin in. Na de overdracht van het bos aan Het Flevo-landschap bleef zo'n zelfde uitstekende verhouding gehandhaafd. Vrijwilligers van deze werkgroep bemannen (en bevrouwen) in de weekeinden en de vakanties het informatiegebouw.
Toen het Expositiegebouw in Lelystad-Haven (voorganger van het Poldermuseum Nieuw Land) en het Scheepsarcheologisch Museum in Ketelhaven werden geopend, breidde de interesse van de VMIJ zich ook daarnaar uit. De verenigingsnaam werd aangepast. In plaats van Museum kwam er Musea te staan. Maar het bleef bij incidentele contacten. Het water was te diep. De verloving leidde niet tot een hecht huwelijk.
Toen in 1992 nieuwe statuten moesten worden opgemaakt, werd de lange naam van de VMIJ na rijp beraad ingekort tot Vrienden van Schokland (VvS). Alleen Museum Schokland kreeg de directe belangstelling. En met ijver en vrucht. De vereniging adviseerde de gemeente Noordoostpolder die het museum in 1987 had overgenomen diverse malen. Onder meer over de (te wilde) plannen tot de stichting van een veertig miljoen gulden kostend 'Million'
op en tegen het oude eiland, over de verdere ontwikkeling van Schokland in 1991, over het opnemen op de Werelderfgoedlijst, over de plannen tot verplaatsing van het restaurant enzovoorts. De vereniging is zodoende een klankbord over Schokland voor diverse instanties. De studenten hebben in 1959 veel overhoop gehaald met hun rooftocht.