Artikel uit De Noordoostpolder van 08-05-2003:

'Missing Link' Schokland eindelijk teruggekeerd

Tranen bij ceremoniële herbegrafenis beenderen Schokkers

Een plechtig moment van stilte tijdens de herbegrafenis van Schokker beenderen.

(door Arodi Buitenwerf)

SCHOKLAND - "Tegenwoordige tijd en toekomst zijn zinloos als de sporen van het verleden zijn gewist. Dat zal Schokland bespaard blijven." Met deze dichterlijke woorden besloot staatssecretaris Cees van Leeuwen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen woensdag de ceremoniële herbegrafenis van de laatste van de zogeheten Schokker beenderen in het gerestaureerde Kerkje van Ens op de uiterste zuidpunt van Schokland. De herbegrafenis vormde niet alleen het sluitstuk op een omvangrijke restauratie van het zuidelijke deel van het Werelderfgoed, maar beëindigde tevens een antropologische studie naar de oorsprong van de Schokker bevolking.
De zeer gave skeletten van 147 Schokkers die vanaf omstreeks 1300 tot 1859 zijn begraven in een kerkje op de zuidpunt van het voormalige Zuiderzee-eiland, werden in 1940 opgegraven door de Amsterdamse wetenschapper dr. Arie de Foe. Naar de mode van die tijd vermoedde De Froe dat de beenderen vanwege het eeuwenlange isolement van Schokland, uniek erfelijk materiaal zouden bevatten, waarmee een link kon worden gelegd naar de oorspronkelijke bewoners van Midden-Nederland en mogelijk de allereerste bewoner van Nederland: de Neanderthaler. Minder bekend en officieel ook nooit bevestigd is de interesse die de Duitse bezetter in de opgraving toonde. Die hoopte de resultaten te kunnen gebruiken bij het eugenetisch onderzoek naar de raszuiverheid van de Arische Mens.
De door De Froe veronderstelde verbanden werd nimmer aangetoond; de botten van de Schokkers bleken nauwelijks te verschillen van die van generatiegenoten uit andere delen van het land. Ook de nogal onacademische wijze waarop het onderzoeksmateriaal werd verzameld, droeg daar beslist niet aan bij. Het team van De Froe sorteerde de schedels en knekels niet op herkomst, maar op soort, waardoor niet meer was na te gaan wat nu aan wie toebehoorde. De beenderen eindigden tenslotte in kratten in een magazijn in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, waar ze gedurende zestig jaar zorgvuldig werden bewaard.
Met de toevoeging van Schokland aan de Werelderfgoedlijst van UNESCO in 1995, groeide bij de vereniging van Schokker nazaten de wens om de beenderen van haar voorouders terug te brengen naar hun laatste rustplaats. De restauratie van de ruïne van het Enser kerkje in het kader van het gebiedsgericht project Schokland leende zich daar bij uitstek voor. Tijdens de restauratie zijn nieuwe grafkelders aangebracht. In december vorig jaar zijn daar al 146 skeletten herbegraven.

Formaliteit
Voorafgaand aan de ter aarde bestelling van het 147ste naamloze geraamte werd in de kerk op de Middelbuurt een besloten dienst gehouden voor de 'nabestaanden'. Hoewel die hun voorouders nimmer hebben gekend, lieten veel van hen hun emoties de vrije loop. Wil Klappe uit Eindhoven, die zich met een onvervalst Brabants accent 'een echte Schokker' noemt, kon haar tranen niet bedwingen, vertelde ze nadien. "Het was toch wel een emotionele dienst. Misschien was het de muziek of de preek, in ieder geval kreeg ik het even te kwaad." Klappe is blij dat de beenderen weer te plak zijn. "Ze zijn hier geboren, gestorven en horen hier dus thuis. Het is een naar idee dat ze anders nog ergens in een hoekje van een donkere opslagplaats zouden liggen.''
Cornelis Slegt uit Amstelveen vond de dienst 'indrukwekkend'. Tranen bleven evenwel uit. "Het was mijn betovergrootvader, beter bekend als Piet de Bakker van Emmeloord. Maar hoe je het went of keert: ik heb de man nooit gekend. Het is niet meer dan een formaliteit. Maar ik ben blij dat het nu is afgerond. Dit moest gewoon gebeuren."
Met het Schokkerkoor voorop trokken de nazaten vervolgens naar de Zuidpunt. Daar lieten twee in traditioneel zwart gehulde leden van de begrafeniscommissie de kist met de beenderen in de grafkelder zakken. Binnenkort wordt die afgedekt met een massieve vloer. De enige tastbare herinnering aan de bijzondere geschiedenis van de Schokker beenderen zijn dan een door Cees van Leeuwen onthulde marmeren herdenkingsplaat en een infopaneel.
Volgens de LPF-staatssecretaris, die zichtbaar onder de indruk was van de plechtige gebeurtenis op de Zuidpunt, is de cirkel na meer zestig jaar eindelijk rond. 'De missing link is terecht.' De verdiensten daarvoor schreef hij toe aan de Schokkervereniging, zonder wier onaflatende ijver de herbegrafenis niet, of althans niet op dat tijdstip zou hebben plaatsgevonden. 'Schokland heeft het aan zijn vrienden te danken, dat de beenderen nu eindelijk kunnen rusten in gewijde grond,' stelde Van Leeuwen vast.